سعید درگاه پور

کارشناس حقوق بین‌الملل

*حاکمیت جمهوری اسلامی ایران بر جزایر سه‌گانه بوموسی، تنب بزرگ و‌ تنب کوچک و راهبردهای مواجهه با تحریف*

*مقدمه*

جزایر ایرانی خلیج فارس، به‌ویژه ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک (معروف به جزایر سه‌گانه) و همچنین زرکوه و آریانا ، بخشی از هویت تاریخی، جغرافیایی و امنیت ملی ایران‌اند.

از دوران ایلامیان و هخامنشیان تا امروز، ایران بر پهنه آبی خلیج فارس حاکمیت مستمر و تاریخی داشته و این حاکمیت در اسناد، نقشه‌ها و متون حقوقی جهانی ثبت شده است.

در مقابل، ادعاهای امارات متحده عربی درباره این جزایر، هیچ‌گونه پشتوانه حقوقی، تاریخی یا جغرافیایی ندارد و صرفاً بر پایه تحریف تاریخ و انگیزه‌های سیاسی مطرح می‌شود.

وظیفه ملی، علمی و حقوقی ماست که از این حق حاکمیت دفاع کنیم و مانع تحریف حافظه تاریخی منطقه شویم.

*بخش اول: مبانی و اصول حقوق بین‌الملل در حمایت از حاکمیت ایران*

در دفاع از حقوق ایران، باید بر اصول بنیادین حقوق بین‌الملل که در آراء دیوان بین‌المللی دادگستری (ICJ) و رویه دولت‌ها تثبیت شده‌اند، استناد کرد:

۱. اصل تملک تاریخی (Historic Title)

* بر اساس عرف بین‌الملل، کشوری که به‌طور تاریخی و طولانی بر سرزمینی اعمال اقتدار داشته، صاحب «عنوان تاریخی مالکیت» است.

* در پرونده‌هایی چون *Minquiers & Ecrehos (بریتانیا/فرانسه، ۱۹۵۳)* و *Pedra Branca (مالزی/سنگاپور، ۲۰۰۸)*، دیوان این اصل را تأیید کرده است.

* ایران از قرون پیش از اسلام تاکنون در این جزایر حضور تاریخی، اداری و اقتصادی داشته است.

۲. اصل اعمال حاکمیت مؤثر (Effective Control)

* دیوان بین‌المللی دادگستری اعلام کرده است که حاکمیت واقعی در سرزمین‌ها نه با ادعا، بلکه با اعمال اقتدار واقعی، اداری، نظامی و مدنی اثبات می‌شود.

* ایران در جزایر سه‌گانه و نیز در گذشته در زرکوه و آریانا، گشت‌های نظامی، نصب پرچم، فعالیت‌های ماهیگیری و ادارات محلی داشته که همگی مصداق اعمال حاکمیت مؤثر هستند.

۳. اصل جانشینی دولت‌ها (State Succession)

* طبق کنوانسیون وین ۱۹۷۸ و رویه بین‌المللی، پس از خروج قدرت‌های استعماری، حاکمیت به دولت تاریخی منطقه بازمی‌گردد.

* در سال ۱۹۷۱، بریتانیا از خلیج فارس خارج شد؛ در آن زمان امارات هنوز تأسیس نشده بود.

بنابراین، حق حاکمیت باید به ایران بازمی‌گشت، نه به دولت تازه‌تأسیسی که هیچ سابقه‌ای نداشت.

۴. اصل ثبات مرزها (Uti Possidetis Juris)

* این اصل، که در پرونده *بورکینافاسو و مالی (۱۹۸۶)* تأیید شد، تصریح می‌کند که مرزهای دولت‌های جدید باید همان مرزهای موجود پیش از استقلال باشد.

* در سال استقلال امارات، جزایر سه‌گانه تحت کنترل ایران بودند، پس بر اساس این اصل، مالکیت آن‌ها بر عهده ایران است.

۵. اصل احترام به تمامیت ارضی (Territorial Integrity)

* منشور ملل متحد (ماده ۲ بند ۴) و قطعنامه ۲۶۲۵ مجمع عمومی بر منع تهدید یا ادعای ارضی علیه کشورها تأکید دارد.

* ادعاهای امارات، نقض مستقیم این اصل است و در تضاد با تعهدات بین‌المللی آن کشور محسوب می‌شود.

۶. اصل مرور زمان و سکوت (Acquiescence / Prescription)

* اگر کشوری در برابر اعمال حاکمیت کشور دیگر سکوت کند، این سکوت به معنای پذیرش ضمنی است.

* امارات تا دو دهه پس از تأسیس، هیچ اقدام حقوقی مؤثری برای اعتراض نکرد؛ بنابراین عرف بین‌الملل این سکوت را تأیید مالکیت ایران می‌داند.

*بخش دوم: شواهد تاریخی و جغرافیایی*

۱. نقشه‌ها و اسناد رسمی بریتانیا (قرن ۱۹ و ۲۰) جزایر را در محدوده ایران ثبت کرده‌اند.

۲٫ گزارش‌های کنسولگری بریتانیا در بوشهر نشان می‌دهد مقامات ایرانی در جزایر حضور داشته‌اند.

۳٫ نقشه‌های قاجاری و پهلوی اول نام‌های فارسی جزایر را ذکر کرده‌اند.

۴٫ مردم بندرلنگه، قشم و بوشهر از قرن‌ها پیش از این جزایر برای صیادی، تجارت و سکونت موقت استفاده می‌کردند.

۵٫ اسناد وزارت خارجه ایران و مجلس شورای ملی (۱۳۴۹–۱۳۵۰) شامل مکاتبات رسمی در مورد بازیافت این جزایر است.

*بخش سوم: زرکوه و آریانا*

۱. موقعیت و اهمیت

* دو جزیره کوچک اما راهبردی در آب‌های شمالی خلیج فارس‌اند.

* از نظر تاریخی در محدوده نفوذ ایران بوده و نام‌هایشان ریشه فارسی دارد.

* در حال حاضر برخی منابع بین‌المللی آن‌ها را تحت کنترل امارات می‌دانند، ولی ایران ادعای تاریخی و قانونی خود را حفظ کرده است.

۲. استدلال‌های حقوقی ایران

* تملک تاریخی: استفاده سنتی ایرانیان از منابع دریایی و حضور مستمر آن‌ها در این جزایر.

* جانشینی دولت‌ها: هیچ انتقال رسمی حاکمیتی از ایران به بریتانیا یا از بریتانیا به امارات وجود ندارد.

* نقشه‌ها و اسناد تاریخی: نقشه‌های ایرانی و اروپایی قرن ۱۹ این جزایر را جزو محدوده ایران نشان می‌دهند.

* سکوت امارات: تا سال‌های اخیر هیچ اعتراض رسمی در مجامع بین‌المللی نسبت به این جزایر نداشته است.

*بخش چهارم: مقابله با تحریف‌ها و راهبردهای دیپلماسی و پژوهش*

برای دفاع پایدار از حاکمیت ایران، صرف بیان موضع کافی نیست؛ باید شبکه‌ای از فعالیت‌های پژوهشی، رسانه‌ای، و دیپلماتیک شکل گیرد.

۱. اقدامات دانشگاهی و پژوهشی

* تأسیس «مرکز مطالعات حقوقی و تاریخی خلیج فارس» در دانشگاه‌های برتر کشور.

* حمایت از پایان‌نامه‌ها و پروژه‌های تحقیقاتی درباره اسناد تاریخی، نقشه‌ها و تحلیل‌های حقوقی جزایر.

* ایجاد بانک اطلاعاتی دیجیتال از اسناد و نقشه‌های تاریخی جزایر ایرانی.

* انتشار مقالات علمی به زبان‌های انگلیسی و عربی در مجلات بین‌المللی حقوق بین‌الملل و جغرافیای سیاسی.

۲. تولید محتوای علمی و رسانه‌ای

* تولید مستندها، نقشه‌های تعاملی و محتوای چندرسانه‌ای برای معرفی تاریخی جزایر.

* همکاری با رسانه‌های بین‌المللی برای ارائه روایت درست از تاریخ ایران در خلیج فارس.

* انتشار کتاب‌های دو‌زبانه (فارسی–انگلیسی) درباره حقوق ایران در خلیج فارس.

* راه‌اندازی وبگاه رسمی چندزبانه برای اسناد تاریخی جزایر ایرانی.

۳. اقدامات حقوقی و دیپلماتیک

* ثبت مستمر یادداشت‌های رسمی (Note Verbale) در سازمان ملل در پاسخ به ادعاهای امارات.

* مستندسازی حضور عمرانی، خدماتی و نظامی ایران به‌عنوان «اعمال حاکمیت مؤثر».

* مشارکت فعال در کنفرانس‌های حقوق بین‌الملل برای ارائه دیدگاه علمی ایران.

* همکاری با کشورهای منطقه برای ترویج گفتمان «امنیت جمعی خلیج فارس» و جلوگیری از سیاسی‌سازی موضوع جزایر.

*بخش پنجم: راهکارهای راهبردی برای آینده*

۱٫ تثبیت حضور انسانی در جزایر: توسعه پایدار، ساخت مراکز علمی و زیست‌محیطی.

۲٫ دیپلماسی علمی: دعوت از پژوهشگران خارجی برای بازدید و پژوهش در خلیج فارس.

۳٫ دیپلماسی عمومی و فرهنگی: بازنمایی جزایر ایرانی در فیلم، ادبیات و هنر.

۴٫ مدیریت رسانه‌ای هوشمند: پاسخ فوری، مستند و آرام به هر تحریف رسانه‌ای امارات.

۵٫ مستندسازی رسمی: تهیه «پرونده ملی حقوقی جزایر ایرانی خلیج فارس» شامل نقشه‌ها، اسناد و مکاتبات تاریخی برای ثبت در سازمان ملل.

*جمع‌بندی نهایی*

* از نظر تاریخی، حقوقی و عملی، جزایر سه‌گانه، زرکوه و آریانا جزء لاینفک خاک ایران‌اند.

* امارات نه از نظر حقوق بین‌الملل و نه از لحاظ تاریخی هیچ ادعای مشروعی ندارد.

* ایران باید با ترکیب دیپلماسی حقوقی، تولید علمی، مستندسازی و دیپلماسی عمومی از این حق دفاع کند.

* دفاع از جزایر، دفاع از خاک نیست؛ دفاع از تاریخ، هویت و مشروعیت ملی ایران در خلیج فارس است.

سعید درگاه پور

کارشناس حقوق بین‌الملل

• نویسنده : سعید درگاه پور